Những áng thơ trên vách đá biên cương Tổ quốc của vua Lê Thái Tổ

0:00 / 0:00
0:00
(PLVN) - Sinh thời, vua Lê Thái Tổ ít làm thơ nhưng đã để lại cho hậu thế 3 bài thơ tuyệt tác đều khắc trên vách đá. Văn bia là một di sản văn hóa quý báu, đã được Thủ tướng Chính phủ công nhận là bảo vật quốc gia, và là một minh chứng hùng hồn, khẳng định mốc son lịch sử đấu tranh giành và giữ độc lập dân tộc, bảo vệ chủ quyền lãnh thổ quốc gia nơi biên cương.

Bia ma nhai ngự chế được tìm thấy khắc trên đỉnh núi PhJa Tém ở Cao Bằng.

Bia ma nhai ngự chế được tìm thấy khắc trên đỉnh núi PhJa Tém ở Cao Bằng.

Bài thơ thứ nhất khắc trên núi Phja Tém - Cao Bằng

Đây là bài thơ làm trong lần tây chinh thứ nhất của vua Lê Thái Tổ liên quan đến một sự kiện lịch sử trọng đại của đất nước. Cụ thể, bia ghi lại sự kiện lịch sử năm Thuận Thiên thứ 4 (1431), Lê Thái Tổ thân chinh bắt thổ tù phản nghịch Bế Khắc Thiệu.

Thiệu vốn là thổ tù có công lao được Lê Lợi cử về chống quân Minh ở Cao Bằng, nhưng sau có ý làm phản nên Lê Thái Tổ phải thân chinh cầm quân lên dẹp, trấn áp và trị tội. Sự kiện lịch sử đặc biệt này được khắc thành bài thơ trên núi Phja Tém để xác định chủ quyền lãnh thổ Đại Việt dưới vương triều nhà Lê vừa giành thắng lợi huy hoàng trong cuộc kháng chiến chống giặc Minh.

Bài thơ “Ngự chế” được khắc trên núi Phja Tém (tên cổ là Ba Điềm)- ngọn núi nhỏ trông ra sông Rẻ Dào. Bia được khắc 8 cột dọc dưới dạng một bài thơ bằng chữ Hán gồm 56 chữ, viết liền mạch từ trái sang phải, chữ khắc trên bia theo kiểu chữ khải chân, to, rõ ràng, dễ đọc. Vì khắc trực tiếp vào vách đá, nên mặt bia không có độ phẳng, xung quanh bia không có phần trang trí, không có mái che. Đến nay, chữ khắc trên bia bị mòn một số nét, mặt bia bị rêu bám.

Những áng thơ trên vách đá biên cương Tổ quốc của vua Lê Thái Tổ ảnh 1

Bài thơ cổ được tìm thấy khắc trên đỉnh núi PhJa Tém cheo leo ở Cao Bằng.

Áng thơ cổ khắc trên vách núi với âm điệu trầm hùng, hào sảng, súc tích, cô đọng. Nhịp điệu áng thơ tựa như nhịp khúc quân hành của vị minh quân cứu dân, giữ nước.

Tạm dịch: "Không ngại ngàn dặm, chỉnh đốn quân đội/ Chỉ mong biên cương dân chúng được sống yên ổn/ Trời đất không dung cho lũ gian đảng/ Xưa nay ai tha cho kẻ bề tôi mưu phản/ Người trung lương tự khắc được hưởng phúc/ Kẻ cường bạo rút cục khó mà toàn thân/ Lời thề năm xưa không quên khí tiết của kẻ bề tôi/ Tên tuổi sẽ cùng với núi này mà còn mãi.” (Ngày 20 tháng Giêng năm Tân Hợi niên hiệu Thuận Thiên thứ 4 năm 1431).

Bia Ma nhai Ngự chế là một di sản văn hóa quý báu, là một minh chứng hùng hồn, khẳng định sự kiện lịch sử đấu tranh giành độc lập dân tộc, bảo vệ chủ quyền lãnh thổ quốc gia nơi biên cương Tổ quốc.

Bài thơ thứ hai trên núi đá biên cương thuộc huyện Nậm Nhùn - Lai Châu

Theo sử sách, Lê Lợi cùng nghĩa quân sau hơn mười năm “nằm gai nếm mật” kháng chiến đánh đuổi giặc ngoại xâm ra khỏi biên cương, đất nước thu về một mối. Tuy nhiên, ở vùng biên ải xa xôi, lợi dụng trong cuộc kháng chiến chống ngoại xâm đó ở miền xuôi, Đèo Cát Hãn tù trưởng châu Mường Lễ (nay là tỉnh Lai Châu) có ý đồ liên kết với giặc bên ngoài ở phía Tây là Lào và phía Bắc là nhà Minh ở Vân Nam (Trung Quốc) để cát cứ một vùng.

Phát hiện được ý đồ của Đèo Cát Hãn, nhằm ngăn chặn cái hoạ ở biên thuỳ, đích thân vua Lê đã đưa quân lên miền phên đậu phía Tây Bắc nước ta để dẹp loạn phản. Quân đi theo hai cánh đường bộ và đường thuỷ dọc theo sông Đà. Uy thế của cuộc hành quân huyền diệu, thần tốc lan ra: “tiếng gió tiếng chim cũng làm quân giặc khiếp sợ”.

Những áng thơ trên vách đá biên cương Tổ quốc của vua Lê Thái Tổ ảnh 2Văn bia trên vách núi Nậm Nhùn (Lai Châu) được trưng bày và thờ tự tại Khu di tích lịch sử đền thờ Lê Lợi ở Lai Châu.

Việc Lê Lợi thân chinh lên biên giới phía Tây Bắc để đánh dẹp bọn tù trưởng cát cứ là nhằm bảo toàn mảnh đất biên cương và cắt đứt sự nhòm ngó của kẻ thù bên ngoài.

Đồng thời xác lập bản đồ của đất nước ở phía Tây nước Việt ta. Cuộc chinh phạt thành công, trên đường về vua Lê Thái Tổ đã đánh dấu sự kiện lịch sử này bằng bài thơ khắc trên bia đá.

Dịch nghĩa: “Di địch là mối lo ở biên thuỳ từ xưa vẫn có. Dợ Hung Nô ở đời Hán, dợ Đột Quyết ở đời Đường. Các man Mường Lễ phía Tây nước Việt ta cũng vậy. Vừa rồi vì nhà Trần, Hồ chính trị suy đồi, bầy tôi ở biên thùy sinh ngạo ngược. Cát Hãn nhờn theo thói cũ giữ nơi biên thuỳ không chừa. Ta nay đem quân tới đánh. Đường thuỷ, đường bộ cùng tiến một trận dẹp yên. Nhân viết một bài thơ luật. Cho khắc vào đá để răn những kẻ tù trưởng Man không theo giáo hoá ở đời sau.

Những áng thơ trên vách đá biên cương Tổ quốc của vua Lê Thái Tổ ảnh 3

Thơ rằng: “Giặc cuồng sao dám tránh tội đáng giết/ Dân ngoài biên đã từ lâu đợi ta đến cứu sống/ Kẻ bầy tôi làm phản từ xưa vẫn có/ Đất đai hiểm trở từ nay không còn/ Cỏ cây và tiếng gío tiếng chim cũng làm quân giặc kinh sợ/ Non sông này từ nay nhập vào bản đồ nước ta/ Đề thơ khắc lên đá núi/ Để chắn giữ phía Tây nước Việt ta.”

Bài thơ trên của vua Lê được khắc trên một khối đá nặng 15 tấn tồn tại gần 600 năm qua. Văn bia đã được công nhận là di tích lịch sử cấp quốc gia vào năm 1981, công nhận là Bảo vật quốc gia vào năm 2016.

Những áng thơ trên vách đá biên cương Tổ quốc của vua Lê Thái Tổ ảnh 4

Khu di tích đền thờ vua Lê Lợi tại Lai Châu.

Năm 2012, bia Lê Lợi đã được di dời đến khuôn viên đền thờ vua Lê Thái Tổ cách vị trí cũ 500 m. Đền thờ Lê Lợi nằm trên một ngọn đồi cao ráo với vị trí đắc địa nhìn ra được bốn phía non nước, sơn thủy hữu tình.

Văn bia là một di sản văn hóa quý báu, là một minh chứng hùng hồn, khẳng định sự kiện lịch sử đấu tranh giành độc lập dân tộc, bảo vệ chủ quyền lãnh thổ quốc gia nơi biên cương.

Từng lời, từng chữ được khắc trên vách đá như lời huấn thị của vua Lê với muôn dân về trách nhiệm bảo vệ đất nước, đồng thời cũng là lời nhắc nhở, răn đe những kẻ có mưu đồ chống phá sự ổn định và thống nhất đất nước chắc chắn sẽ phải chuốc lấy kết cục thảm bại. Lời huấn thị đến nay vẫn còn nguyên giá trị và như vẫn còn vang vọng đến mai sau.

Cùng chuyên mục

Đọc thêm