Độc đáo tục cưới hỏi của người Sán Chỉ

(PLO) - Bao đời nay, đồng bào người Sán Chỉ ở huyện Bảo Lạc (Cao Bằng) tồn tại nhiều phong tục tập quán vô cùng độc đáo và lâu đời. Trong đó không thể không kể đến phong tục cưới hỏi mang đậm giá trị truyền thống dân tộc. Có thể nói đám cưới người Sán Chỉ được tổ chức kỳ công, tỉ mỉ và còn giữ nguyên toàn bộ giá trị truyền thống so với các dân tộc khác ở miền sơn cước này.

Người anh trai ruột cô dâu cõng em gái từ trong nhà ra cổng

Người anh trai ruột cô dâu cõng em gái từ trong nhà ra cổng

Đặc sắc đám cưới người Sán Chỉ

Người Sán Chỉ ở các xã Sơn Lộ, Cốc Pàng, Hương Đạo, Thượng Hà, Kim Cúc ở huyện Bảo Lạc (Cao Bằng) có đời sống văn hóa tinh thần, phong tục tập quán rất đa dạng và phong phú như lễ cưới hỏi, ma chay, hát dân ca truyền thống, trang sức, trang phục thổ cẩm dân tộc…

Trong đó, lễ cưới hỏi, rước dâu là một phong tục vô cùng độc đáo và đặc sắc đã tồn tại từ rất lâu đời. Cũng giống như các dân tộc khác, đám cưới dân tộc Sán Chỉ thường được tổ chức vào mùa đông, mùa xuân hay vào dịp nông nhàn. Họ thường chọn ngày mùng một đầu tháng hoặc ngày rằm để làm lễ ăn hỏi. 

Nghi thức lễ ăn hỏi được tổ chức không quá cầu kỳ. Nhà trai chỉ cần cử một ông mối khác họ tộc, có uy tín và thạo ăn nói cùng 4 thanh niên phụ lễ mang đồ lễ đến nhà gái để xin đặt gánh. Sau đó hai bên nhà trai và nhà gái cùng định ngày lành, tháng tốt để tiến hành lễ cưới hỏi, rước dâu về nhà chú rể. Khi mọi thủ tục trong lễ ăn hỏi đã xong, trước khi rời khỏi nhà gái, mỗi thành viên trong đoàn ăn hỏi, trừ ông mối đều được quệt nhọ vào mặt để đi đường gặp nhiều may mắn và ma quỷ không nhận ra. 

Người Sán Chỉ chọn nhân vật dẫn dâu là người có uy tín trong làng và được mọi người nể trọng để làm thầy Ta, người này có nhiệm vụ kết nối, dẫn dắt cô dâu, chú rể bái lạy, báo cáo với tổ tiên, gia đình hai bên. Trước khi đi rước dâu, thầy Ta phải xin phép tổ tiên và các cụ cao niên để làm thủ tục rước dâu. Gia đình sẽ chuẩn bị 1 bát gạo trắng và 2 chén rượu trắng để thầy Ta làm phép, cầm mấy hạt gạo tung quanh nhà, thả vào chén rượu. Cửa nhà lúc đó được khép kín lại, những viên than hồng được đặt bên trong. Thầy Ta cầm 4 chiếc ô làm phép rồi nâng chân trái ra phía trước, hơ trên hòn than, kế đó xoay vòng 360 độ dùng chân phải giẫm nát hòn than. Xong thủ tục thầy mở cửa trao ô cho từng người trong đoàn đón dâu đi ra.

Khi đi đến gần nhà cô dâu, thầy Ta đem đến một tấm khăn hồng, phủ lên mình cô dâu đang ở trên lưng người anh trai. Hai tay cô dâu bắt chéo quanh cổ, một tay cầm túi tiền đi đường, anh trai chống gậy chờ lệnh khởi hành để thực hiện nghi thức cõng em gái ra cổng. Khi cõng em gái đến đoàn nhà trai đang đợi sẵn trước cổng, anh trai của cô dâu để thầy Ta làm lễ cởi bỏ khăn.

Thầy Ta bắt đầu khấn với thần lửa, thần nước, thần rừng và mẹ đất, đồng thời dúi vào tay cô dâu chút tiền lẻ để cầu phúc, sau đó  mới cho phép cô dâu buông tay, rời bỏ lưng anh trai. Lúc này, thầy Ta gỡ bỏ chiếc khăn hồng, trao cho cô dâu chiếc ô đi đường. Lễ nhận dâu đến đây xem như hoàn thành, đoàn nhà chú rể có thể rước dâu về nhà, chính thức cô dâu trở thành người nhà chú rể. 

Thầy Ta báo cáo trước tổ tiên nhà trai trước khi đi đón dâu

Công phu đám cưới người Sán Chỉ

Đám cưới của người Sán Chỉ có nhiều nét khác biệt so với các dân tộc khác. Bắt đầu từ lễ ăn hỏi, người Sán Chỉ phải ăn hỏi 3 lần, tiếng Sán Chỉ gọi là “nhìn chảy”, đến lần thứ 3 mới chính thức làm lễ ăn hỏi gọi là “nhìn chảy mùn xa”.

Lần thứ nhất đi hỏi, nhà trai phải đưa thầy Ta và “Dìn đoong phà” (bà đón dâu) mỗi người 12 kg thịt lợn. Đến nhà gái ăn hỏi, nếu đồng ý gả con gái thì nhà gái sẽ thịt gà, nấu cơm mời. Lần thứ 2 là nhà gái thách cưới. Lễ vật thách cưới 120kg thịt lợn và khoảng 50 đồng bạc trắng gọi là “nhàn pe”. “Nhàn pe” có 2 loại, loại 1 có giá 900.000 đồng/1 đồng, loại 2 có giá khoảng 600.000 đồng/1 đồng, tuy nhiên hiện giờ nhà gái đã không nhận loại bạc 2 này bởi nó được coi là bạc giả. Nếu nhà trai chấp thuận thì sẽ tiến hành lễ ăn hỏi chính thức “nhìn chảy mùn xe”.

Lễ ăn hỏi được thầy Ta và bà đón dâu dẫn đầu cùng 2 thanh niên chưa vợ cùng người nhà trai khiêng 12kg thịt lợn, một đôi gà trống mái và 5 lít rượu trắng. Khi đến đầu làng, nhà trai phải tìm một nhà người quen gần nhà gái ở nhờ, sau đó thông báo cho nhà gái là nhà trai đã chuẩn bị đầy đủ lễ vật thách cưới.

Ông Triệu Văn Chòi (68 tuổi) ở xã Cốc Pàng, huyện Bảo Lạc (Cao Bằng) cho biết: “Đến buổi chiều cùng ngày, nhà trai cử đoàn đến nhà gái để rước dâu. Đồ lễ mang theo có chăn màn, có con gà và dắt theo con trâu. Họ nhà trai mang sang họ nhà gái 1,4 tạ thịt lợn, 1 gánh nếp tẻ, 1 gánh gạo tẻ để nhà gái nấu ăn, có trầu cau, rượu là 60 đến 80 chai rượu. Sau khi giao đủ lễ vật cho nhà gái, đoàn dẫn lễ về ngay, không ăn uống và không ngủ lại, nên nếu nhà gái ở xa, nhà trai phải đi thật sớm và chuẩn bị đồ ăn đường cho những người mang lễ.

Khi cô dâu về nhà chú rể, đoàn nhà gái cũng đem theo của hồi môn về nhà chồng gồm: 1 đôi hòm gỗ, 2 chăn bông, 2 cái chiếu, 1 cái kiềng, 1 con dao, 1 cái cuốc và những vật dụng khác mà cha mẹ cho con gái trước khi về nhà chồng. Giống như nhà gái, nhà trai cũng mở tiệc hát giao duyên đến sáng. Đến chiều hôm sau, chú rể đưa cô dâu trở lại nhà gái thắp hương lạy tạ tổ tiên nhận họ hàng và ngủ lại 1 đêm đến hôm sau trở về nhà chồng xây dựng cuộc sống mới”.

Gạo và tiền lẻ được gói lại để trao sự may mắn cho cô dâu, chú rể

Những người tham gia vào đoàn rước dâu cũng như gia đình nhà cô dâu đều phải mặc quần áo truyền thống, đàn ông đầu chít khăn chàm, phụ nữ mặc váy áo sặc sỡ tua rua che mặt như cô dâu, mỗi người cầm 1 cái ô có tết hoa gồm màu xanh, vàng, đỏ rồi đứng trước cánh cổng được làm bằng tre đan dán giấy và một miếng vải hoa. Cổng có cửa cao 1,2m, rộng 60cm, 2 bên cửa có dán 2 miếng giấy vàng vẽ 2 con rồng, 2 con cá và 2 con chim gọi là “kiáu chai”.

Xong lễ rước dâu, đến 21 giờ nhà trai mới bắt đầu hát giao duyên đối đáp, bạn bè chúc tụng cô dâu và chú rể hạnh phúc. Cuộc hát dân ca giao duyên có thể kéo dài đến đến buổi trưa hôm sau. Đến bữa trưa, hai bên gia đình cô dâu, chú rể được rót đầy rượu, không dùng đũa, vừa uống rượu vừa dùng tay cầm miếng thịt lợn ăn và nhắn nhủ, hứa hẹn trách nhiệm nuôi dạy con cái và kết nghĩa thông gia.

TIN LIÊN QUAN
Cùng chuyên mục
Đọc thêm